Dünya’nın yörüngesi görevini tamamlayan uydular, kullanılmış roket parçaları ve diğer enkazlarla birlikte her geçen yıl biraz daha kalabalıklaşırken, yüksek hızlarda hareket eden bu parçalar çalışan uydular için büyük tehdit oluşturuyor.
Milyarlarca dolarlık uzay yatırımlarını da riske atan bu tehdide karşılık şirketler de yörüngedeki enkazı toplamaya yönelik yeni bir işe yöneliyor.
OrbitRadar verilerine göre uzayda yaklaşık 30 bin cisim takip ediliyor. Bunların yaklaşık 18 bin 500’ünü aktif uydular oluştururken geri kalanlar büyük ölçüde uzay enkazı ve kullanılmış roket parçaları. Sorunun asıl boyutu ise parçaların sayısından çok hareket hızlarından kaynaklanıyor. Alçak Dünya yörüngesindeki cisimler saniyede 7-8 kilometre hıza ulaşırken, minik bir enkaz parçası bile uydulara ciddi zararlar verebiliyor. Çarpışmalar yeni parçaların ortaya çıkmasına neden olurken bu parçaların bir bölümü Dünya’dan takip edilemeyecek kadar küçük oluyor. Mevcut cisimlerin parçalanma hızına işaret eden Avrupa Uzay Ajansı (ESA) da yeni uydu fırlatılmasa bile yörüngedeki enkaz miktarının artmaya devam edeceğini ve sorun kontrol altına alınamazsa bazı yörüngelerin kullanılamaz hale geleceğini belirtiyor.
Ancak büyüyen risk, uzay enkazını temizlemeyi ticari bir fırsata da dönüştürüyor. Tokyo Borsası’nda işlem gören Astroscale, uzay enkazını yakalayabilecek ve yörüngedeki diğer araçlara hizmet verebilecek sistemler geliştiriyor. Şirket, başka bir uzay aracına yaklaşarak manyetik sistemle kenetlenebilen teknolojiler üzerinde çalışıyor. Uyduların yörüngede kontrol edilmesi, bakımlarının yapılması ve kullanım ömürlerinin uzatılması da gelecekte önemli bir gelir kaynağı olarak görülüyor. Henüz gelişiminin başında bulunan sektörde ilk müşterilerin büyük bölümünü hükümetler ve uzay ajansları oluşturuyor. Ancak şirketler ilerleyen dönemde ticari uydu operatörlerinin de bu hizmetlere para ödemesini bekliyor.
Astroscale’in gelirlerinin son mali yılda yüzde 142 artması da bu alana yönelik talebin büyümeye başladığına işaret ediyor. Buna rağmen şirket halen zarar ediyor ve gelirlerinin önemli bir bölümünü kamu destekli projelerden sağlıyor.
Lüksemburg merkezli ClearSpace ise fırsatın yalnızca uzay çöplerini toplamaktan çok daha büyük olabileceğini düşünüyor. Şirket, yörüngedeki araçların incelenmesi, onarılması ve bakımının yapılmasını kapsayan daha geniş bir hizmet pazarı üzerinde çalışıyor. ClearSpace’in geliştirdiği sistemlerden biri de özel bir mekanizmayla uzay enkazını yakalamayı hedefliyor. Yakalanan cisimlerin Dünya’ya doğru yönlendirilmesi veya aktif uydulardan uzakta güvenli bölgelere taşınması planlanıyor. Şirket, 2023’te 26 milyon euro yatırım aldı ve yeni finansman arayışını sürdürüyor.
Yörüngede başka bir uzay aracına yaklaşabilen, onu inceleyebilen veya hareket ettirebilen teknolojiler savunma açısından da önem taşıyor. Bu nedenle uzay enkazı temizlemek için geliştirilen sistemlere askeri taraftan da talep artıyor. Avrupa’da savunma ve uzay yatırımlarının hızlanması şirketlerin önündeki pazarın genişleyebileceği beklentisini güçlendiriyor. Sektör bu temizliğin maliyetini kimin karşılayacağını tartışırken, uydu operatörlerine de temizleme yükümlülüğü getirilmesi değerlendiriliyor. Uzay ekonomisinin bir sonraki büyük iş alanının ise yeni araçları yörüngeye çıkarmaktan çok oradakileri onarmak ve işe yaramayanları ortadan kaldırmak olabileceği belirtiliyor.