Pasifik Okyanusu'ndaki ada ülkesi Nauru, iklim değişikliğiyle mücadele ve deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle risk altındaki aileleri daha güvenli bölgelere taşımak için "yatırım karşılığı vatandaşlık" programını başlattı.
"Altın pasaport" olarak bilinen program kapsamında 90 bin dolar ödeyen yabancılar Nauru vatandaşlığı alabiliyor. Bu pasaport sahiplerine 85'ten fazla ülkeye vizesiz veya kapıda vizeyle giriş imkânı sağlıyor.
Yetkililer, geçmişte yaşanan kötüye kullanım iddialarının ardından başvuru sahipleri için güvenlik soruşturmalarını sıkılaştırdıklarını, ciddi suç işlediği tespit edilen kişilerin vatandaşlıklarının da iptal edilebileceğini belirtti.
Bugüne kadar 120'den fazla kişiye vatandaşlık verilirken, destekleyenler programın iklim projeleri için hayati finansman sağladığını savunuyor. Eleştirenler ise güvenlik riskleri ve etik sorunlara dikkat çekiyor.
"Altın pasaport" programı geçen yılın başında yürürlüğe girdi. Hükümet, iklim değişikliği nedeniyle yükselen deniz seviyeleri karşısında nüfusun ve altyapının büyük bölümünü daha yüksek rakımlı bölgelere taşımayı hedefliyor.
Yaklaşık 21 kilometrekare yüzölçümüne sahip ada ülkesi, yıllarca süren fosfat madenciliği nedeniyle iç kesimlerinin büyük bölümünü kullanılamaz hale getirdi. Bu nedenle nüfusun önemli kısmı kıyı şeridinde yaşıyor ve deniz seviyesindeki yükselişten doğrudan etkileniyor.
Yetkililere göre yeniden yerleşim projesinin ilk aşaması için 60 milyon dolardan fazla kaynağa ihtiyaç duyuluyor. Vatandaşlık programının bu maliyetin önemli bölümünü karşılaması bekleniyor.
Programa başvuran kişiler dört aşamalı güvenlik incelemesinden geçiyor. Tek başvuru sahibi için vatandaşlık ücreti normalde 115 bin dolar olsa da, sınırlı süreli kampanya kapsamında 90 bin dolara düşürüldü.
Nauru pasaportu; Singapur, Hong Kong ve birçok ülke dahil olmak üzere 85'ten fazla destinasyona vizesiz veya kapıda vizeyle giriş imkânı sunuyor. Ancak vatandaşlık alan kişilere ülkede arazi satın alma hakkı tanınmıyor.
Yatırım karşılığı vatandaşlık programları uzun süredir kara para aklama ve suç örgütleri tarafından kötüye kullanılabileceği gerekçesiyle eleştiriliyor.
Nauru hükümeti ise bu endişeleri gidermek amacıyla daha sıkı güvenlik soruşturmaları, sürekli izleme mekanizması ve gerektiğinde vatandaşlığın iptal edilmesini sağlayan düzenlemeleri hayata geçirdi. Yetkililer, kriterleri karşılamayan çok sayıda başvurunun reddedildiğini belirtirken, reddedilen başvuru sayısını açıklamadı.
Bu önlemler, Nauru'nun 2000'li yılların başında yürüttüğü ve suç bağlantılı kişilerin pasaport aldığı iddiaları nedeniyle sonlandırılan eski vatandaşlık programının ardından devreye alındı.